Blijven graven

In Brussel graaft een molrat een zodanig groot gangenstelsel dat sommige delen van de stad verzakken. Een natuuractivist kan met de molrat in contact komen waarna ze samen op pad gaan.

De naakte molrat is een Afrikaans knaagdiertje dat ondergronds in gemeenschappen leeft. Er is weinig over bekend, qua uiterlijk niet moeders mooiste, maar Nuyts dicht dit dier een hoofdrol toe.

Daar het dier uit Afrika komt en ondergronds leeft, ga je de link leggen met migranten, waarbij het ondergrondse kan verwijzen naar illegaliteit of verborgen levens, maar dit is het (hoofd)thema niet.

De molrat leeft in matriarchale groepen waarin “de koningin” de leiding neemt en alle anderen hun taak hebben. Dit collectieve wordt dan tegenover het individualistische van de mens gezet. Maar vergis u niet, de samenleving van de molrat heeft zo zijn eigen problemen, is op sommige momenten gewelddadig en in hoeverre een eigen persoonlijkheid wordt gedoogd is onduidelijk.

Maar het voornaamste thema is ecologie. De molrat is ervan overtuigd dat “de mens” dringend anders moet gaan leven. Op dit moment wordt het milieu verwaarloosd en uitgebuit door de mensen bij gebrek aan zorgzaamheid en lange termijn visie stellen ze. Mensen moeten anders gaan denken. Er is wel een collectief ongenoegen bij hen, maar het ontbreekt hen aan actie.

Nuyts dicht de molrat in zijn fabel de eigenschap toe om in het denkvermogen van anderen te kunnen komen. Ze kunnen op deze wijze met elkaar communiceren om zo een “collectief bewustzijn” te verkrijgen. Dit is de missie van de molrat : het denken van mensen beïnvloeden door dit collectieve te cultiveren. De molrat wordt missionaris en niet langer migrant.

De ene enkeling die de boodschap begrijpt is een mens, een klimaatactivist, die ook ijvert voor actie. Hij neemt met zijn vrienden actie in een gascentrale, maar de gevolgen van ervan blijken minimaal. De acties van de molrat in Brussel halen wel het nieuws, maar ook deze deemsteren na verloop van tijd weg, waarna er uiteindelijk niets veranderd.

De internationale samenleving van Brussel blijkt moeilijk in beweging te worden gebracht, maar Nuyts laat op het einde toch een voorzichtige samenwerking ontstaan tussen de molrat en de activist. Oplossingen voor het probleem zijn niet evident, maar het bewustzijn groeit en ook kleine stappen kunnen helpen. Er is voorzichtige hoop.

Een fabel waarin de schrijver zoveel zaken wil vertellen dat je soms de weg kwijtraakt, maar een originele manier om het probleem onder woorden te brengen, wat hij doet in een beeldrijke en fantasierijke stijl.

Een originele wijze om het probleem aan te kaarten, in een fabel met een voorzichtig hoopvol slot.

(nvdr Winnaar Boon Literatuurprijs 2026)