Dementie - een wazig winterbeeld

Maarten is 71 jaar en woont met zijn vrouw Vera in Amerika. Hij wacht op het vertrek van de schoolbus die niet komt, want het is zondag. Hij besefte dit niet, maar toen ging het snel.

Bernlef begint zijn boekje met dit feit. Een oude man heeft er geen erg in dat het vandaag zondag is. Kan gebeuren denk je dan. Dan tekent hij het ouder koppel, mensen die reeds lang samen zijn en een warm gezin vormen. Voor zijn werk is hij in Amerika verzeild en ze zijn er blijven wonen.

En dan wordt de man vergeetachtig, weet hij niet meer wat hij enkele uren daarvoor heeft gedaan, vergeet hij wat zijn vrouw hem heeft gevraagd … Bernlef schrijft het boek in de ik-vorm, vanuit het standpunt van de hoofdpersoon zelf, in korte duidelijke zinnen. Hierdoor ga je je makkelijk identificeren met Maarten.

Maarten beseft vaag, maar soms duidelijk, dat hij bij volle bewustzijn soms afwezig is. Hij begrijpt niet wat er gebeurt. De paniek bij de man, het onbehagen, de schreeuw om begrip, is voelbaar.

Maar ook Vera, zijn vrouw, maakt deze verandering mee. Ze herkent soms haar man niet meer, ziet dat hij “niet meer aanwezig” is. Ze is wanhopig, zoekt hulp en als blijkt dat dit onomkeerbaar is wordt ze moedeloos. Waarom moet haar man dit overkomen.

Bernlef tekent de achteruitgang bij Maarten, het wegvallen van het kortetermijngeheugen, het niet herkennen van bezoekers, het feit dat hij geen piano meer kan spelen, het wegvallen van het tijdsbesef, de onmogelijkheid om nog een gesprek te voeren

Als hij niet meer voor zichzelf kan zorgen moet hij worden opgenomen. Hij beseft dit niet meer en Bernlef past de stijl en de woordkeuze aan. Of er nog enig contact met Maarten mogelijk is, is een open vraag. Heden en verleden vloeien door elkaar, elk besef is wazig, er zijn enkel nog schimmen

Door het boek in de ik-vorm te schrijven en vervolgens de aftakeling op een korte termijn te schetsen, als in een film die versneld wordt afgespeeld, voel je als lezer de totale ontreddering die zowel Maarten als zijn omgeving meemaken bijna fysiek aan.

Een boek geschreven in 1984 – meer dan 40 jaar geleden. Maar door de stijl zeer beklijvend en nog steeds actueel. Het blijft een van de beste werken die over dementie zijn verschenen.

Een zeer sterke aanrader.