Word vuur! Het JosKoor daagt Antwerpen uit op Vlaanderenleestdag
Door Michelle Smets
Ze zijn ouder dan 70, ze laten het knetteren op het podium en ze stampen uw geweten wakker. Het JosKoor is geen koor zoals je ze kent. Wie bij de zinsnede “70-plussers” denkt aan een bende schattige oudjes die optreden op de wekelijkse bingoavond van een verzorgtehuis, kan de bal niet harder misslaan. Dit spreekkoor dynamiteert poëzie tot een evenement!
Het JosKoor ontstond vanuit een even eenvoudige als radicale gedachte: waarom verdwijnen mensen vanaf hun zeventig zo vaak uit het publieke en culturele beeld, terwijl ze nog barsten van energie, ervaring en zeggingskracht? Waarom zijn zij ‘gejost’?
Bezieler en dichter Geert Briers stelde zichzelf die vraag en besloot: show, don’t tell. Zet hen op een podium. Niet om over ouder worden te praten, maar om onze toekomst te laten zien door middel van taal. Zingen was geen optie – “ik kan niet zingen,” klinkt het eerlijk – maar spreken wél. Zo ontstond het concept van een spreekkoor: een groep die teksten niet zingt, maar samen ritmisch brengt, gestuurd door nuance, timing en adem.
Een partituur zonder noten
Voor de begeleiding van het koor klopte Geert aan bij Eric Baranyanka, performer en muzikale duizendpoot. Die zei ja — nog voor hij exact wist waar het naartoe ging. "Ik ken Geert goed genoeg om te weten dat als hij mij roept, het iets boeiends zal worden."
Samen moesten ze iets nieuws uitvinden. Het concept van een spreekkoor bestond immers al wel, maar zij wilden dit op een volledig andere manier invullen. Er was dus geen traditie, geen handboek, geen dirigeerstijl aanwezig om op te bouwen. Ze ontwierpen hun eigen taal, met een eigen partituursysteem — zonder muzieknoten. Een boogje betekent sneller. Een gebroken streepje is een korte pauze. Een volle streep, wat langer. "Samenzijn wordt samenspraak, en melodie wordt ritme, pauze en nadruk," legt Eric uit. Ook voor hem was het zoeken naar een juiste ‘dirigeerstijl’, zonder stokje maar met veel overtuigende gebaren en mimiek.
De grootste uitdaging? Muziek buiten de deur houden. "Muziek sluipt altijd naar binnen," lacht Eric. "Met 24 mensen en een piano heb je plots het gevoel dat je in de zondagsmis zit. Dat is verschrikkelijk." Er zit iets revolutionairs, zelfs anarchistisch, in dat gesproken woord — zonder het comfort van melodie.
Verbinding over generaties heen
Tot grote verbazing van Geert en Eric kwamen bij de eerste auditie maar liefst 48 mensen opdagen, waarvan er uiteindelijk 28 ‘jongens en meisjes’ geselecteerd werden. Sommigen haakten onderweg af, anderen vielen uit omdat de fysieke eisen van een podiumperformance te zwaar bleken. Vandaag telt het JosKoor een kern van 24 actieve leden, waaruit een hechte vriendengroep ontstaan is maar die elkaar in de eerste plaats ontmoeten om te repeteren.
Achter elke stem schuilt een heel ander leven en verleden, maar wat ze allen delen is de drive, energie, een flinke dosis lef, en de weigering om zich weg te laten zetten.
"Op het podium staan geen ‘oudere mensen’, of ‘oma’s en opa’s’, maar performers die hun jongere zelf meenemen. Er staan mensen die iets willen betekenen, zichzelf willen uitdagen en grenzen willen verleggen.” Net daarin schuilt hun kracht: dezelfde woorden klinken anders wanneer ze gedragen worden door een leven vol ervaring. Een gedicht krijgt meer lagen, meer gewicht. Het JosKoor bewijst dat poëzie geen museumstuk is, maar een levend, ademend iets.
Poëzie die je hoort, ziet en voelt
Ook het repertoire beweegt zich moeiteloos tussen uiteenlopende stemmen en generaties, met onder meer Paul van Ostaijen, Remco Campert, Anna Enquist, Elvis Peeters, Mustafa Kör en gedichten van Geert zelf. Er zijn zelfs af en toe ‘gastJossen’. Zo trad het koor vorig jaar samen met Tom Lanoye op bij de voorstelling van de nieuwe literaire canon van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren in het kasteel van Beauvoorde. En enkele weken geleden brachten ze een zinderende performance in Amuz tijdens de boekvoorstelling van Goldband, waarbij ze enkele van hun hits op spreekpartituur zetten. "Goldband is misschien de shortcut naar een optreden op Pukkelpop," zegt Geert. "Want dat is één van onze ambities. Echt."
Raak mee in vervoering
Op Vlaanderenleestdag, 23 april, trekt het JosKoor letterlijk de stad door, helemaal in lijn met het thema “Lezen brengt je in vervoering”. Tussen 12 en 14 uur nemen ze de overzetboot tussen Steenplein en Linkeroever over, waar elke vaart uitmondt in een korte, verrassende performance. Per overzettocht één gedicht — steeds anders, uit de vaste setlist.
Later op de dag, om 16 uur, brengen ze hun spreekkoor naar de indrukwekkende hal van Antwerpen Centraal, waar poëzie en passage elkaar kruisen. Geen klassieke setting dus, maar beweging, ontmoeting en verwondering: precies waar het JosKoor voor staat. "Wat we precies gaan doen, is een geheim," zegt Geert met een glimlach.
Verwacht geen klassiek optreden, maar een moment waarop taal even alles mag zijn: ritme, spel, adem, verzet en plezier. Wie ooit dacht dat poëzie stoffig was of dat 70+ gelijkstaat aan “voorbij”, zal zijn mening moeten bijstellen. Het JosKoor laat zien dat woorden, net als mensen, pas echt krachtig worden wanneer ze samen klinken.
Kom luisteren. Laat je raken. Word vuur.
