Tom Wouters over de vissen in zijn hoofd: "Ik geloof dat er in de literatuur een plekje is voor wat ik maak"

Wat een prachtige bundel. Zoveel uiteenlopende verhalen. Vanwaar kwam de inspiratie?

Al vanaf mijn 16 jaar schrijf ik elke avond een verhaal. Ik wou toen al schrijver worden. In 2020 ben ik die verhalen beginnen delen op Facebook. Ik heb er dus heel veel. De verhalen in het boek zijn dus maar een selectie.

Mijn inspiratie komt van overal. Ik hoef maar iets op te merken of mijn hoofd gaat er mee aan de slag. De ‘vissen’ in mijn hoofd zitten nooit stil. Daarnaast ben ik een grote literatuurliefhebber. Ook boeken voeden mijn verbeelding dus sterk. Ik ben dol op spelende, fantasierijke schrijvers als Georges Perec of J.M.A Biesheuvel.

Die rijke verbeelding is een zegen, maar kan ook wel zijn nadelen hebben. Angst en humor zijn de verbinding in mijn verhalen.

Betekent dit dan dat bij de verhalen misschien niet de essentie, maar wel het begin, non-fictie is?

Ik zou zelfs durven beweren dat alles in mijn verhalen echt gebeurd is, hoe gek ze ook worden. De terugkerende droom bijvoorbeeld die ik beschrijf, had ik als kind echt. Dat waargebeurde deeltje begint dan te woekeren in mijn hoofd.

Heeft wat je nu beschrijft geleid tot het ‘genre’ of was dit op voorhand al een keuze om voor kortverhalen te kiezen?

Dat is altijd de vorm geweest waarmee ik intuïtief aan de slag ging, zonder dat het per se een bewuste keuze was. Soms heb ik me wel eens afgevraagd waarom ik niet zat te schrijven aan die ene roman waar zoveel schrijvers van dromen. Tot ik Essays One van Lydia Davis las. Zij schrijft ook kortverhalen en worstelde daar ook mee, tot ze op een bepaald moment heeft aanvaard dat dat is wie ze is als schrijver. Dat gaf mij de bevestiging dat het wel oké is zoals het is. Een paar van de grootste schrijvers uit de wereldliteratuur, zoals Jorge Luis Borges en Daniil Charms, of dichter bij huis Gust Gils en J.M.A Biesheuvel, hebben alleen maar kortverhalen geschreven in hun carrière. Ik voel me dus best comfortabel in dat gezelschap. Ik geloof dat er nog wel een plekje is in de literatuur voor wat ik maak.

Wie zijn uw voorbeelden of literaire helden?

Toen ik 14 jaar oud was, ontdekte ik Slachthuis vijf van Kurt Vonnegut jr. Dat is zo’n leeftijd dat je van kinderboeken naar boeken voor volwassenen gaat. Ik zocht naar boeken die diezelfde speelsheid hadden, en bij Slachthuis vijf vond ik dat. Ik begreep hoe je ook in boeken voor volwassenen kan spelen. Een paar jaar later had ik een soortgelijke ervaring met Het schuim der dagen van Boris Vian. Ik las het op school in het Frans. Eerst dacht ik niets te hebben begrepen van het vreemde verhaal, maar toen bleek het ook echt een bijzondere roman te zijn, met huizen die krimpen en bloemen die in longen groeien. Die romans hebben mij op weg gezet. Ik lees veel, heel veel, en daar horen ook serieuze, realistische romans bij, maar ik haak toch steeds weer het meeste aan bij die verbeeldingsrijke literatuur: Jorge Luis Borges, Franz Kafka, … Een paar jaar geleden ontdekte ik het werk van J.M.A Biesheuvel. Met hem voel ik een grote verwantschap.

Wat kan u ons vertellen over het schrijfproces?

Ik schrijf nu niet meer alleen ’s avonds, maar ook ’s ochtends. Dat doe ik elke dag. Ik ga achter mijn computer zitten, werk tien minuten à een kwartier aan een stukje en zet het op Facebook als ik het goed genoeg vind. De verhalen die ik online deel zijn allemaal eerste versies. Aan de verhalen die uiteindelijk in mijn boek zijn beland, heb ik nog 2 jaar zitten schaven.

Ik vind de interactie op Facebook wel leuk. Het leidt soms ook tot gekke toestanden, die zo in mijn verhalen hadden kunnen opduiken. Zo heeft een Facebook-volger op een bepaald moment al mijn verhaaltjes gebundeld in een prachtig leren boek met gouddruk op de rug. “Tom Wouters – Onvolledige werken”, zo noemde hij het. Het was niet voor mij helaas, maar voor een vriend van hem. Een collector’s item!

Heb je bepaalde rituelen, schrijfgewoontes op speciale plaatsen waar je schrijft?

Ik schrijf altijd en overal. Ik heb heel veel schriftjes, op mijn computer, op mijn gsm. Mijn hoofd staat ook nooit stil. Dan ga ik even wandelen om mijn hoofd leeg te maken en kom ik thuis met vier of vijf ideeën voor verhalen. Dan voelt het alsof ik al jonglerend steeds meer ballen in de lucht wil proberen te houden tot ik thuiskom en mijn sleutel moet zoeken. Dan vallen al die ballen op de grond en houd ik hooguit 2 of 3 ideeën over. Ik kan ook echt treurig zijn over alle invallen die ik vergeet.

We hebben nu al een beetje een inzicht in hoe je werkt en schrijft, maar als we nu de bundel bekijken, zit in al die verhalen een rode draad?

Wat in veel van de verhalen terugkomt, is de drang is om gezien en erkend te worden. Misschien komt dat omdat ik nu pas, op mijn 42^ste debuteer als schrijver? Daarnaast speel ik graag met het idee van het niet-bestaan. Van zodra je de dingen bedenkt, krijgen ze eigenlijk een leven. Dat heeft ook zijn oorsprong in mijn echte leven. Zo heb ik mijn beide grootvaders nooit gekend, en tegelijkertijd waren ze erg aanwezig in mijn leven. Ik heb een heel duidelijk beeld van hen, zonder ze ooit te hebben gezien of gesproken. Dat is ook het mooie aan verbeelding: je kan leven geven aan alles wat er niet is.

Bent u een ander mens geworden of als schrijver geëvolueerd door het schrijven van dit boek?

Elke dag een verhaal schrijven is een beetje een gewoonte geworden, maar ik had op voorhand toch niet gedacht dat het zo moeilijk zou zijn om daar een geheel van te maken. Ik heb geleerd kritischer te zijn. Op Facebook mag het soms ook niet goed zijn, daarvoor zijn het eerste versies, maar in boekvorm moeten alle fouten, onnauwkeurigheden, te grote clichés er uit. Daar mik ik op een hoog niveau. En ondertussen ga ik gewoon door met mijn verhalen op Facebook.

Wij kijken alvast uit naar nieuw werk van Tom Wouters!