Wees

Jo en Levi zijn twee meisjes van 10 jaar als de oorlog uitbreekt. Na de oorlog nemen ze hun leven weer op, huwen en hebben hun eigen gezin. Vele decennia later vraagt hun kleindochter zich af hoe het leven van haar oma’s eruit zou gezien hebben als ze dezelfde mogelijkheden zouden hebben gehad als zij vandaag heeft.

Jo en Levi waren twintigers in de vroege jaren 50. Veel vrouwen konden hun dromen niet waarmaken omdat de toenmalige maatschappij er van uitging dat vrouwen dienden te huwen, kinderen krijgen en het huishouden bestieren. Alle andere zaken werden uitgevoerd door mannen.

Slechts mondjesmaat zouden de maatschappelijke normen en de wetgeving worden aangepast. Het is een feit dat vrouwen die geboren zijn in de dertiger jaren niet de scholing mochten volgen die ze wilden doen en dat veel vrouwen hun beroep niet langer mochten uitvoeren als ze gehuwd waren. Het is goed dat dit onder de aandacht wordt gebracht, maar het wordt niet echt uitgewerkt.

De kleindochter zoekt een antwoord op haar vragen als ze zelf 40 jaar is. Haar herinneringen worden verweven met de geschiedenis van Jo en Levi vanaf hun kindertijd tot aan hun huwelijk. Daarna wordt een denkbeeldig leven voor Jo en Levi beschreven wat mogelijk zou geweest zijn als ze dezelfde vrijheden en mogelijkheden hadden dan in 2000. In deze fictieve wereld is Jo politiek actief, heeft Levi succes als ballroom danseres en kunnen ze openlijk hun relatie beleven. Of ze een gelukkiger leven zouden geleid hebben, blijft een open vraag. De kleindochter zelf zou in elk geval niet geboren zijn geweest.

Dan, op de voorlaatste bladzijde staat : “Jennie kijkt op, achter het meisje op de muur, op de onderkant van de brug … Ze kan alleen het eerste woord helemaal zien. “Wees”. Gebiedende wijs. Maar ze kent het woord vooral als iets wat zij ook is. ... Tegelijk staat daar : ben, wis uit. Besta, alleen.” “Wees” – een zachter woord dan “Leef”, het houdt mildheid in, uzelf zijn, doorgaan, keuzes maken. Het is een opdracht en een verantwoordelijkheid van ieder mens. Eenzelfde boodschap dan Maria Kager haar hoofdpersoon meegaf in “ De buitengewoon geslaagde opvoeding van Frieda Wolf” – ook zij moest haar eigen “gouden boekje schrijven.

De omgeving waarin je opgroeit, de maatschappelijke normen, de tijdsgeest, alles heeft zijn invloed en zijn belang, maar uiteindelijk moet iedereen zijn “gouden boekje” schrijven – en is al de rest achtergrond. Wees – en vul zelf de rest van de zin in.

Jennie is een nobody, een thuisloze. Is zij de vrouw die het horloge van Levi kreeg? Vindt zij de kleindochter die van de brug is gesprongen ? In elk geval is zij de vrouw die het woord “Leef “ begrijpt. Heden en verleden vloeien in deze persoon samen.

Voor mij hetzelfde thema als het boek van Maria Kager, die de Bronzen Uil won in 2023. Maar of de schrijfster dit zo heeft bedoeld is me niet duidelijk. Het is ook niet belangrijk. Lezen is persoonlijk.

Hopelijk ben je geïntrigeerd geraakt. Lees het, ik ben benieuwd wat jij er in vindt.