Leren zien met de ogen van het hart

“De ogen van Mona - Thomas Schlesser” ***°

Een zeer wijze en even fijngevoelige vriendin raadde me dit boek aan. Voeg daar mijn interesse in kunst bij, zij het vooral moderne, en ik was verkocht.

Toen ik op de flaptekst echter een parallel vond met ‘De wereld van Sofie’ temperde dat mijn enthousiasme, omdat ik het verhaal rond de filosofie destijds maar magertjes vond. Ik vreesde dat dit hier ook zo zou zijn.

De insteek voor ‘De ogen van Mona’ is origineel en betekenisvol. Als ze haar gezichtsvermogen dreigt te verliezen, wil haar eigenzinnige grootvader haar nog zoveel mogelijk echte schoonheid laten ervaren, zodat ze die kan opslaan. Iets om op terug te vallen, als ze blind zou worden.

Week na week neemt hij haar mee naar het museum, waar telkens aandacht aan één werk wordt besteed. Mona leert met andere ogen kijken, en daar is ze wonderwel goed in.

Misschien net omdat ze een kind is en nog onbevangen kijkt. (En misschien had dat moeten volstaan).

De cursieve achtergrond van elk werk, gegeven door de grootvader, is zonder meer verrijkend. Zowel voor de absolute leek, voor wie kunst een (bijna) eerste kennismaking is, als voor iemand die al wel een basis heeft en méér wil weten.

Na het alleen maar kijken en bovenstaande deskundige uitleg van de grootvader ontspint zich tussen hem en de kleindochter een dialoog. Daarin bevraagt hij haar en geeft hij haar de vrijheid om zich te uiten zoals zij het ziet en voelt, zonder enig oordeel.

In die dialoog ontwikkelt zich voor mij het boeiendste van het verhaal: existentiële vragen helpen Mona respectvol naar het volwassen worden toe.

Daarbij wordt gebotst op een oud trauma, dat tevens een diep bewaard familiegeheim is. Een mooie, bij momenten ontroerende verhaallijn.

Wat Mona uit de gesprekken leert – elk werk heeft/geeft een les - past ze al meteen de volgende dag toe in het dagelijkse leven, hetzij in familieverband, hetzij op school.

Hier gaat het voor mij soms een beetje de mist in. Het is een bijzonder mooi idee, maar soms merk je dat het verhaal ernaartoe geconstrueerd is. Het is te artificieel en dat ondergraaft voor mij toch wel hier en daar de geloofwaardigheid.

Dat gevoel wordt nog versterkt doordat Mona voor haar tien jaar (bijna) ALTIJD ongewoon wijs is om de toch wel diepgaande dialogen en begrippen op te nemen en ook nog eens te onthouden.

Ik geloof, nee, ik wéét dat sommige kinderen die aangeboren inzichten kunnen hebben en ons daar sterk mee kunnen verrassen, dat heb ik tot mijn geluk meerdere keren bij mijn eigen kleinkinderen mogen ervaren. Wat het ietwat ongeloofwaardig maakt is het teveel van het goede.

Mona is te weinig (stout/boos) kind, al wordt die karaktertrek later wel – en zinvol - verklaard. Maar toch. Het evenwicht is een beetje zoek tussen opgroeien en nog maar tien zijn. Een uitgestoken tong, hotdogs of ijsjes compenseren dat onvoldoende. Het had haar meer van vlees en bloed gemaakt.

Misschien was ze beter een jaar of vijftien geweest, maar dan was ze wellicht al veel van haar spontaniteit en onbevangenheid kwijt geweest, dus ergens begrijp ik ook wel de keuze van de auteur.

Dat Mona leert kijken en de grootvader zichzelf oplegt beter naar haar taal te luisteren is andermaal een mooi idee, maar ook weer opnieuw iets te geforceerd.

De personages blijven helaas wat in types hangen, althans naar mijn gevoel…

Ook de taal is soms randje sentimentaliteit, ondanks de voltreffer van de openingszin van het verhaal, maar die vond ik spijtig genoeg later maar zelden terug. Maar dan was het ook diep raak.

Eigenlijk komt het grotendeels neer op destijds mijn bedenkingen bij ‘De wereld van Sofie’, al heb ik dit werk liever en met meer betrokkenheid gelezen en heeft het mij bij momenten zeker ook ontroerd en doen glimlachen.

Wat de kunst en de filosofie betreft, krijgt dit boek zeker 4 sterren van me. Het is ideaal om kunst dichter bij een groter publiek te brengen op een aangename en niet te belerende manier. Om mensen te leren kijken zodat ze geraakt worden en hen te stimuleren ook in hun denken verder te gaan dan de platgetreden paden. Dat stuk heeft me veel voldoening geschonken.

Omwille van het romangehalte, dat voor mij minder overtuigend is, als totaal 3,5.