Dystopische fictie, maar ook niet helemaal

De meest beklijvende passage in Chain-Gang All-Stars voor mij was een kleine asterix. In het boek werd er gespeculeerd dat een personage, Teacup, misschien wel eens de jongste persoon kon zijn die geëxecuteerd werd als wettelijke straf. Het personage was 16 jaar oud. De asterix leest: “George Stinney, actually. (…) On June 16, 1944 fourteen-year-old George Stinney Jr. became the youngest person executed by the United States (…) Seventy years after electricity pulled his life apart, he was exonerated.”

Dit toont perfect aan hoe dit dystopisch science fiction boek fictie met feit verweeft. In “Chain-Gang All-Stars” volgen we een aantal gevangenen in een gefictionaliseerde Verenigde Staten. Deze veroordeelden krijgen een ‘unieke kans’: ze kunnen hun straf afkopen door deel te nemen aan het CAPE-programma: Criminal Action Penal Entertainment. Een televisieprogramma waarin gevangenen tot de dood vechten. Wanneer een vechter drie jaar overleeft (of een bepaald quotum aan matches wint), herwint hij of zij de volledige vrijheid terug.

In deze debuutroman geeft Nana Kwame Adjei-Brenyah maatschappijkritiek op een manier die schuurt: de fictieve wereld wordt zo geschreven dat je je perfect kan inbeelden dat dit wel eens een cynische realiteit zou kunnen worden. Maatschappelijke problemen, zoals systemisch racisme, uitwassen van het kapitalisme en het huidig gevangenisleven worden weergegeven in een dystopische wereld die even goed non-fictie kan zijn.

Wat het boek ook extra interessant maakt, zijn de verschillende perspectieven. De verhalen van gevangenen, personeelsleden, toeschouwers, activisten en hardcore fans verweven zich tot één geheel. Als lezer word je voortdurend geconfronteerd met een pijnlijke realiteit: hoewel het boek fictie is, is het dit ook niet helemaal.