Ruth Lasters, Dichter van België: "Al mijn rollen klinken door in mijn gedichten"

Hoe voelt het om Dichter van België te zijn?

Ik voel me nog altijd gewoon Ruth, hoor. Ik doe verschillende dingen, waarvan het dichterschap van België er nu toevallig één is. Ik doe mijn best om waardevolle gedichten te schrijven over ons land, en over België in de wereld, maar dat verschilt niet zo heel erg van ‘gewoon Ruth zijn’. Ik was al dichter, daarnaast ben ik ook leerkracht schrijven, leerkracht Frans en vakbondsafgevaardigde. Ik heb verschillende identiteiten die samen één geheel vormen en die elkaar beïnvloeden. Ze zijn allemaal even belangrijk voor mij.

Wat is de taak van de Dichter van België?

Het is mijn taak om de poëzie te promoten in ons land, en om de mensen te betrekken bij poëzie. Daarnaast beschouw ik het ook als mijn taak om in deze complexe wereld, waarin steeds meer landen geregeerd worden door dictators, de vrijheid van expressie en het vrije woord te verdedigen. Dat zie ik als een van mijn belangrijkste taken en dat kan ik natuurlijk alleen doen door gevoelige kwesties aan te kaarten.

Daar ben je al goed mee gestart. Je pOemPINIE over onbeleefde e-mails van ouders aan leerkrachten verscheen op 1 september in onze kranten. Wordt het gedicht dan meteen vertaald?

Ik ben erg blij dat de Vlaamse pers het heeft opgepikt. Aan Le Soir bezorgde ik de Franse vertaling en voor de Nederlandse pers maakte ik een aangepaste versie (termen zoals A-attest zijn daar niet bekend), maar die gedichten zijn niet verschenen. Hier gelukkig wel, dus ik ben tevreden.

Schreef je die tekst als Dichter van België of als Ruth?

Voor mij is er geen verschil. Ik beschouw mezelf als een trein met verschillende wagons die ik niet kan ontkoppelen als ik schrijf. Al mijn rollen zijn met elkaar versmolten en ze klinken allemaal door in mijn gedichten.

Ben je als Dichter van België vrij om te schrijven over wat jou het meest bezighoudt?

Absoluut. Dat was ook mijn enige voorwaarde: carte blanche krijgen. Als dat niet het geval was, had ik de opdracht niet aanvaard.

Heb je getwijfeld?

Ik was vooral heel erg verrast toen ik de vraag kreeg. Ik dacht dat ik een veel te rebels imago had om überhaupt te worden gevraagd voor die positie. ‘Wat een risico nemen jullie hier,’ dacht ik (lacht). Nee, dat is een grapje. Maar ik vond het leuk dat ze begrepen hebben dat ik geen keetschopper ben, maar iemand die gevoelige thema’s niet uit de weg gaat. Ze snappen dat dat niet hetzelfde is.

Jouw gedicht ‘Losgeld’, dat op 1 september 2022 zou verschijnen, werd niet aanvaard als stadsgedicht, waarna je onmiddellijk ontslag nam als Stadsdichter.

Eigenlijk is dat een heel braaf gedicht, hoor. De enige reden waarom het destijds werd geweigerd, is omdat het woord ‘Vlaams’ erin staat en uitgedaagd wordt:

‘Zolang gij, Vlaanderen, niet ook de vakman slim noemt / in kranten, spelprogramma’s en journaals, / zijt gij de A’s in uw naam VlAAnderen niet waard.’

Voor politieke partijen die dat woord in hun naam dragen, was dat een brug te ver. Zij regeren liever boven de hoofden van de mensen dan mét de mensen, dat is duidelijk. Och, ik had me voorgenomen om het niet over politiek te hebben (lacht), maar zoals Zymborsca zegt: alles is politiek. Ik denk dat ze gelijk heeft. Ik heb er trouwens naar verwezen in mijn laatste bundel. It’s all about politics.

Jouw landsgedichten verschijnen in de drie landstalen. Heb je je vertalers al ontmoet?

Ja, ik maakte al kennis met hen. De Franse vertaling wordt verzorgd door Pierre Geron, Danielle Losman en Katelijne De Vuyst. Voor de Duitse vertaling zorgt Isabel Hessel.

Lees je vertalingen zelf ook na?
De Franse vertaling lees ik steeds en heel graag. Ik ben leerkracht Frans en ben gepassioneerd door de Franse taal. Het is altijd bijzonder fijn om mijn werk in het Frans te kunnen savoureren. Duits ken ik zelf helaas niet. Mijn man wel, hij kan echt genieten van de Duitse vertalingen. Ik ben steeds heel aangenaam verrast door de vertalingen, het is altijd bijzonder goed gedaan.

Krijg jij de kans om aanpassingen te doen?

Meestal geef ik bij het insturen al enkele tips mee voor de vertalers. Als er bijvoorbeeld een woordspeling in zit die onvertaalbaar is in het Frans, doe ik een suggestie voor een Franse variant. Als de vertaling klaar is, lees ik ze na en schrap ik soms hier en daar nog iets en dat is voor de vertalers ook altijd oké. Het is een heel fijne samenwerking met zeer gedreven en sterke vertalers.

Krijg je vaak vragen van je vertalers?

Dat gebeurt regelmatig. Een goede vertaling ontstaat altijd op basis van communicatie. In maart van dit jaar verscheen mijn naar het Frans vertaalde compilatiebundel Désirs à l’essai bij Éditions Corlevour. De vertaler, Daniel Cunin, heeft ongelooflijk goed werk geleverd, maar we hebben dan ook voortdurend ‘gespard’ met elkaar. Als een vertaler geen enkele vraag stelt, dan maak ik me zorgen over de uiteindelijke kwaliteit van de vertaling. Literair vertalen is heel moeilijk en enorm tijdrovend als je het goed doet. Voor mijn landsgedichten ligt dat wel iets anders. Die zijn doorgaans iets transparanter en roepen minder vragen op. Als ik als Dichter van België voor de krantenlezers schrijf, gebruik ik minder parameters en iconische, Belgische symbolen. Zo gaat mijn eerste landsgedicht over ‘Ceci n’est pas une pipe’ van René Magritte.

Welke projecten staan er nog op je agenda?

Ik werk momenteel aan een correspondentieproject. Ik heb een gedicht geschreven over het belang van de vrijheid van geaardheid en van de vrijheid in het algemeen, en ik heb verschillende binnen- en buitenlandse dichters gevraagd om erop te reageren. Het gaat over dichters uit landen zoals Turkije en Oekraïne waardoor er een internationaal licht wordt geworpen op de thematiek.

Voor een ander project wordt een van mijn landsgedichten op muziek gezet. Daarvoor wordt aan de hand van een wedstrijd een singer-songwriter gezocht. Daarnaast werk ik ook nog aan een persoonlijk prozaproject. In de toekomst wil ik nog iets schrijven over onze verzetshelden, bijvoorbeeld de helden van het XX-ste treinkonvooi in Boortmeerbeek. Ook over het Belgisch koningshuis wil ik het nog hebben. Ook dat is een gevoelig thema maar er zijn nu eenmaal geen thema’s die ik uit de weg ga.

Ik denk dat we het vrije woord alleen maar kunnen garanderen als we voldoende aan ‘mentaal gewichtheffen’ doen. De halters die we daarvoor nodig hebben, zijn de taboes. Als we alleen maar over gemakkelijke thema’s schrijven, gaan we de spier van de vrije meningsuiting niet trainen.

Dankjewel voor het fijne gesprek!

30 september = Internationale Dag van de Vertaler

De Internationale Dag van de Vertaler herinnert ons aan de cruciale rol van vertalers in onze samenleving. Deze dag, die samenvalt met de feestdag van Sint-Jerome, de patroonheilige van vertalers, is in 1953 opgericht door de Internationale Federatie van Vertalers. In 2017 werd deze dag officieel erkend door de Verenigde Naties, wat de waarde van vertalers wereldwijd onder de aandacht heeft gebracht.