Goed nieuws van (Boekhandel) De Slegte: an English shop! Een gesprek met bezieler Kris

Ik zag al een wedstrijd met de vraag naar ontwerpen voor een boekenlegger, staan er nog vieringen gepland?

Ja, we hadden eigenlijk meer activiteiten gepland, maar er is iets tussen gekomen en dat beschouwen we dan maar als een kers op de taart van 40 jaar: we gaan een nieuwe extra boekhandel openen in de Wolstraat.

Men stelt al eens vragen of heeft bedenkingen bij die naam, De Slegte. Maar dat is gewoon de naam van de oprichter, de lantaarnaansteker (ja dat was zijn beroep), die voor en na een handeltje in boeken begon. Een man die als het ware voor verlichting zorgde, met andere woorden.

Ja, dat was de overgrootvader van de huidige directeur, Jan Bernard De Slegte. Van daar is het in de loop der jaren gegroeid. Uiteindelijk is dat na de oorlog tot een grote bloei gekomen.

De Slegte kiest er ook steeds voor om op een goede locatie te zitten, niet ergens een achterafstraatje. Waarom die keuze en hoe ervaarde jij in die jaren het verloop van de tweedehandsboekenmarkt?

Wat verkoop betreft zie ik al die jaren een gestage groei. Sommige jaren wat trager, soms met echt een forse opstoot. We kiezen ook bewust voor locaties met veel passage omdat we meer zijn dan enkel een tweedehandsboekenwinkel.

We steunen zo op drie poten:

• De tweedehandsboeken; dat is algemeen bekend. Vroeger ook met veel schoolboeken, veel jonge mensen leerden ons daardoor ook kennen. Dat is door de evolutie van de studieboeken nu veel minder.
• Verder, wat we noemen de ramsj of voordeelboeken. Dat zijn partijen, stapels boeken die nieuw zijn, maar die de uitgever afstoot en zo door ons goedkoper aangeboden kunnen worden. En dat is waar De Slegte ook groot mee geworden is. Zo combineerden we een breed en kwalitatief aanbod met zeer budgetvriendelijke prijzen.
• De derde poot vormen de reguliere ‘nieuwe’ boeken zoals je ze ook in de gewone boekhandel kan aantreffen. In onze winkels ligt er een beperkte keuze, maar wel met 5% kassakorting! Maar online kunnen we meer dan een miljoen titels leveren, dus niet alleen Nederlandstalig.

In Gent zie je dat nog altijd: heel veel ramsj en daarbij een forse afdeling tweedehands boeken. Die verschillende pijlers genereren ook een verschillend klandizie.

Sterk veralgemeend kan je zeggen: tweedehands zorgt voor klanten die naar je winkel komen en snuisteren. ‘Boekensneupen’, zegt men in Nederland. Al informeren velen zich nu ook al over het aanbod via onze website, er blijven mensen kijken in de boekenrekken met een houding van: wat zijn hier de leuke boeken, wat ontdek ik hier?

De ramsj/voordeelboeken zorgen dan weer voor het aantrekken van ‘toevallige’ klanten, voorbijgangers die de winkel inlopen.

Ja, want als dat niet zou zijn, dan hoef je niet op een goede locatie te zitten. Dan is dat niet zo belangrijk meer.

En voor sommige boeken is dat ook echt zo. Boeken waar we van vermoeden dat ze online eerder besteld gaan worden, zetten we in ons magazijn, zo is de afhandeling ook eenvoudiger.

Wat wij vaak horen is dat mensen boeken willen wegdoen, zeker bij een verhuizing of overlijden, dat ze niet weten waarnaartoe en ook niet wat de waarde is van hun stapels boeken. En mensen willen niet eerst verschillende winkels afschuimen, om ze dan finaal gewoon bij een kringwinkel te droppen…

Tja, de handel in tweedehands boeken is geen exacte wetenschap. Toch is er een leidraad, nl. de wet van vraag en aanbod.

We beschikken ondertussen ook over een database waarin wij bijvoorbeeld kunnen zien: oké, wij hebben al drie exemplaren, in De Slegte Gent hebben ze er nog vier. En in Mechelen hebben ze er al twee moeten afvoeren. Ja, dan ga je dat boek niet meer inkopen.

Dat kan je als individu niet goed inschatten: je komt 10 boeken verkopen, en er worden er maar 2 of 5 of 8 aanvaard.

Tja, dat is vervelend, en we zouden dat liever anders zien, maar ons aantal meters boekenplanken is, zelfs met een groot magazijn erbij, uiteindelijk ook eindig. Overigens kan het evengoed zo zijn dat we al het aangebodene wel aankopen en niets weigeren. Hoe dat dan werkt? Kijk, als je boeken hebt die zeer inwisselbaar zijn, bijvoorbeeld thrillers, romans, maar ook kook- of reisboeken bijvoorbeeld, die uiteindelijk met grote regelmaat verschijnen, en die toch al wat ouder zijn, dan is de kans dat je die nog kwijtgeraakt klein. Want wie zoekt daar nog naar?

Het achterlaten van niet bruikbare boeken is ook niet evident. Voor het recycleren van die boeken moeten wij immers een firma inschakelen. Als we zouden zeggen: je mag alles achterlaten wat we niet kunnen gebruiken, dan kunnen we dat, ook fysiek, gewoon niet bolwerken. Maar goed, als mensen hier met 20 dozen staan en er schiet een halve doos over dan zullen we wel eens over ons hart strijken.

Voor heel grote, of heel bijzondere, partijen komen we eventueel aan huis. Maar ook dan willen we voorhand wel een beetje kunnen inschatten wat er op ons wacht. We krijgen zo heel veel aanvragen, en voor zover in ons vermogen, proberen we de mensen daar wel mee te helpen.

En ligt de uiteindelijke beoordeling dan bij die persoon die dan toevallig beneden als inkoper staat?

Ja, het inkopen van boeken is natuurlijk een leerproces, maar ook het leukste aspect van de job vind ik zelf. Ik doe dat nu 40 jaar en ik kom elke week nog uitgaven tegen die ik nooit eerder gezien heb.

We hebben ondertussen natuurlijk wel de hulp van onze database, dat moet wel want we hebben hier in de winkel zo’n 80.000 boeken staan. En met de andere winkels erbij, ik weet het niet juist, zitten we op 300.000 boeken of zo.

En wanneer komen boeken, in aanmerking voor het Antiquariaat, waar je dan in de nieuwe kapel voor op afspraak moet gaan? Want ik moest zo denken over auto’s: een oldtimer. Als ik vroeger aan een oldtimer dacht, dat was een auto van 1930 of 1960. Maar een oldtimer is eigenlijk een auto van 30 jaar oud. Van 1996 dus en vroeger. Hoe is dat in de boekenwereld?

Ja, er is geen harde grens tussen ‘gewoon’ tweedehands en ‘antiquariaat’. Alles weerspiegelt ook altijd een beetje de interesse van mensen. We zijn met boeken bezig, als inkoper en verkoper, en dat heeft over het algemeen ook met passie te maken. Je bent geïnteresseerd in die dingen. De ene wat meer in strips, de ander in science fiction, of in filosofie, en ook dat speelt allemaal mee in de beoordeling of iets echt bijzonder is of niet. Voor onze firma is net de diversiteit in ‘passies’ onder de medewerkers belangrijk.

We hadden het eerder over die 40 jaar dat onze winkel hier op de Wapper bestaat, ondertussen is de wereld van het tweedehandsboek behoorlijk geëvolueerd. De grootste verandering is wellicht de doorzichtigheid van de markt. Wat deden we vroeger als we boeken gingen zoeken? We liepen alle tweedehandsboekhandels, groot en klein, af. Vervolgens gingen we daar de rekken aflopen in de hoop iets te vinden dat we allang zochten, of dat we iets tegenkwamen wat we niet kenden, maar waarvan we dachten, aha! Tja, zo werkte het heel lang.

Als meer gespecialiseerd antiquariaat, maakte je toentertijd, noodgedwongen, met regelmaat papieren catalogi. Daar ben ik ook mee begonnen. En die stuurde je rond zodat je mensen kon wijzen op de bijzondere dingen die je kon aanbieden.

Maar toen kwam het internet en dat zette veel op zijn kop. Want boeken waar we vroeger jaren naar zochten, stonden misschien wel in het winkeltje waar we het net over gekeken hadden. Je wist het niet. En vond je vroeger een, spijtig genoeg wat gehavend, exemplaar, dan was je toch nog geneigd het te kopen. Want misschien kwam je nooit meer een ander exemplaar tegen? Nu is het simpel om via het internet een boek te vinden. Of je de gevraagde prijs wil betalen is een andere zaak.

Wat ik een heel goede functie vind, op jullie website, en wat misschien sommige mensen ook niet goed weten, is dat je bij jullie bij een titel je mailadres kunt invoeren en zodra dat die ergens beschikbaar komt, krijg je een melding. Wordt dat veel gebruikt?

Dat wordt veel gebruikt, ja. Het is de hedendaagse versie van onze altijd al populaire BoekenZoekDienst. Vroeger ging dat zo: mensen vulden een formuliertje in met een titel die ze zochten. Die aanvragen werden allemaal opgelijst en met regelmaat uitgeprint. Dat waren echt dikke pakken papier met duizenden en duizenden titels, die elke maand naar de winkels werden gestuurd. Onze medewerkers gingen dan allemaal hun rekken door. Vond men een titel, dan werd er een briefje gestuurd naar degene die dat zocht. Het was enorm tijdrovend en arbeidsintensief, niet bepaald lucratief ook. Maar, en dat was belangrijk, de service werd door onze klanten enorm geapprecieerd.

We hebben heel lang gezocht naar een manier om dat op een efficiënte en voor de klant ook zo handig mogelijke manier konden organiseren. En dat heeft eigenlijk geduurd tot onze database groot en accuraat genoeg was. En nu kan men gewoon zelf op onze website de gewenste titels opzoeken en markeren als ‘gezocht’.

Het werkt nu zo:

Wat veel mensen inderdaad nog niet weten, is dat onze website een zoekfunctie heeft met ook een knop ‘verder zoeken’. Als je gewoon naar de website gaat en je tikt een naam in van een auteur, ik zal nu zeggen Hugo Claus, dan komt alles tevoorschijn wat we op dat moment beschikbaar hebben, zowel tweedehands als in Ramsj, of als ‘nieuw’ boek. Zit het boek of de uitgave die je zoekt daar niet bij, dan kan je middels de knop ‘verder zoeken’ ook de exemplaren terugvinden die op dat moment niet beschikbaar zijn.

En als je dan klikt, op het boek of de bibliofiele variant die je wil hebben, dan kan je daar inderdaad je mailadres invullen en als het ergens in een van onze winkels beschikbaar wordt, krijgt je dan automatisch een mail. Als je het uiteindelijk toch niet wil aanschaffen, of de zoekopdracht is niet meer relevant, dan negeer je dat bericht gewoon. Dat is, denk ik, een ongelooflijk goed systeem.

Recent kwam in het nieuws dat de zogenaamde Tech Brothers, of de AI Brothers unieke boeken uit antiquariaten opkopen, en ze uitsluitend voor zichzelf inzetten. Ze lezen ze in in hun systeem en ik dacht dat ze die dan ook vernietigen... Ken je het fenomeen?

Dat is een verhaal dat al een paar maanden aan de gang is. Wat is er aan de hand? Een aantal Noord-Amerikaanse bedrijven, Canadees-Amerikaans, benaderen tweedehands handelaars met soms enorme wenslijsten met de bedoeling om grote bestellingen te plaatsen van unieke, in de zin van één enkel exemplaar, boeken. En dan rijst de vraag natuurlijk wat ze daarmee willen. Recent journalistiek speurwerk heeft uitgewezen dat deze boeken uiteindelijk versnipperd worden nadat hun inhoud gescand werd, vermoedelijk om AI-netwerken te trainen. Dat is op zijn zachtst gesproken, zeker ook wat betreft copyright, toch wel enigszins problematisch.

Dan zijn we ook al veraf van waar leesbevordering voor staat. Wat in de kern ook het verhaal van een boekhandel moet zijn. Ook voor De Slegte. De vader van de huidige directeur, John De Slegte, kreeg ooit de Laurens de Kosterprijs, als bewijs van verdienste voor het toegankelijk verspreiden van het boek en dus leesbevordering.

Ja, net omdat De Slegte ervoor bekend stond om te zorgen dat je laagdrempelig en goedkoop aan boeken kon raken. In diezelfde gedachte hebben we ook ooit een poëziereeks uitgegeven, telkens met nieuwe gedichten van Hugo Claus, Erwin Mortier, Komrij enzovoort. Het opzet was toen telkens twee uitgaven te maken met dezelfde gedichten, een zeer bijzonder vormgegeven in beperkte oplage, dus op bibliofiele leest geschoeid, en een mooi verzorgde maar goedkope editie. De eerste die ik om gedichten vroeg was Hugo Claus. Dat werd ‘Flagrant’, de dure editie met etsen van Pierre Alechinsky kostte toen € 1.000 (nu betaal je al de helft meer als je ergens een exemplaar vindt). De ‘gewone’ uitgave, met dezelfde nieuwe gedichten, kostte toen, als ik me goed herinner, 6,95 euro. Een goede prijs/kwaliteit aanbieden, dat is nog altijd de geest waarin we werken. Natuurlijk moet je als winkel ook zorgen dat je geen rode cijfers maakt.

En welke boeken krijg je nu het liefst te binnen?

Ik zou zeggen, het boek dat morgen verkocht is. Maar dan keer ik terug naar het feit dat we meerdere inkopers hebben en dat die over het algemeen allemaal een eigen passie volgen.

Dat is goed en niet goed eigenlijk? Je kunt dan pech hebben dat je juist bij een inkoper komt, die minder affiniteit heeft met de boeken die je bij hebt.

Ja, natuurlijk. Maar het is niet omdat je een passie voor iets hebt dat je een tunnelvisie hanteert. Onze inkopers worden ook opgeleid om breed te kijken.

Maar als je mij vraagt, wat heb je dan het liefst? Je mag mij nog eens een schriftje met een origineel onbekend handschrift van Paul van Ostaijen aanbieden, of een Virginia Woolf of James Joyce met een mooie opdracht. Ik heb al veel boeken door mijn handen laten gaan, maar dat nog niet. Maar alle gekheid op een stokje, het is vooral belangrijk om breed te blijven denken en net dat te kunnen aanbieden wat elders niet meer te vinden is. Wel in de veronderstelling dat je er een klant voor kan vinden natuurlijk!

Wat verkoopt nu goed, Kris?

Veel, zeker non fictie. Maar ook poëzie blijft mij altijd verbazen. Wat een nieuw fenomeen is, opgekomen met de Harry Potter generatie, is de belangstelling voor Engelstalige boeken. Young adult en wat daar allemaal uit gegroeid is, verkoopt heel goed. Ik noem dat het Harry Potter en Lord of the Rings – effect. Dat zijn echt gamechangers geweest. Die hebben een hele generatie, en daaropvolgende generaties aan het lezen gebracht. Dat is toch wel fenomenaal.

En wat is uw persoonlijke top 5, top 3? Welke leestips wil je meegeven aan de lezers?

Of die mening ‘klopt’ of ‘steekhoudt’ is in eerste instantie niet het belangrijkste, dat belang zit ‘m immers in de act van het lezen. Bayard verlegt de focus van de schrijver naar de lezer. Wat die lezer er allemaal mee doet? Tja…

Maar stel nu dat er geen lezers zouden zijn, bestond dat boek dan wel? Bayard bestudeerde literatuur aan de universiteit, en onderzocht welke componenten een boek moest bevatten. Hij voegde er alvast één tot dan toe over het hoofd gezien element aan toe namelijk de ervaring van de lezer. Een subjectief element, maar wel een essentieel.

Eindigen met het belang van de ervaring van de lezer: niet Slegt.