Wat we kunnen weten

De publicatie van dit recentste McEwan boek dateert van 2025 en het verscheen meteen ook in vertalingen. De roman bestaat uit 2 delen. Deel 1 speelt zich af in de 22e eeuw met flashbacks in het heden. Deel 2 is het volledig relaas van wat zich afspeelde in het heden, en hierbij beschrijf ik bewust niet de plot spoiler, want het is een thriller.

Tom is geschiedenisdocent in de jaren 2115-2120, in een post-diluviale ontwrichte wereld. In 2042 gebeurde er een wereldcatastrofe. De klimaatontreddering ('derangement') resulteerde in grote overstromingen en tsunami's, oorlogen en diverse nucleaire vernielingen met radioactiviteit en stofwolken veroorzaakten een verkleinde wereld ('a diminished world') waarin driekwart van de species verdween, de wereldbevolking terugviel tot 4 miljard met levensverwachting 62 jaar, steden oostelijk en westelijk van de Atlantische Oceaan zoals New York, Glasgow, Lagos verdwenen samen met ontelbare kunstwerken en boeken. Wat kon gered worden bevindt zich op de heuvelgebieden. Groot-Brittannië zoals de rest van Europa is verworden tot een reeks eilandenarchipels.

Toms studenten bekritiseren de idioten van de 21e eeuw die immers alles verkwanseld hebben omwille van hun geld- en oorlogszucht. Ze zijn ook die nostalgische focus op het verleden in de geschiedenislessen kotsbeu. Tom en zijn vrouw Rose doen onderzoek naar de beroemde dichter Francis Blundy en diens mythisch geworden verloren sonnettenkransgedicht uit 2014 gewijd aan zijn vrouw Vivien. Archieven, dagboeken, mailings, het WWW en posts op sociale media geven alle details vrij over Blundy, Vivien, hun verleden en hun entourage, maar over het legendarische gedicht is niets retraceerbaar. Deel 2 openbaart zoals gezegd het waarom.

Een deel van Toms geschiedkundige zoektochten kan de studenten overigens wel enigszins bekoren als zijnde identiek menselijk door de eeuwen heen. Daarom is McEwans roman eigenlijk geen dystopie, wel een verhaal over desastreuze verstoring die kan worden vermeden en waar ook de natuur zich langzaam maar hoopvol kan herstellen.