De poëzie en relevantie van het sprookje

Dit boek gaat om een hervertelling van het bekende sprookje, in dagboekvorm, waarin maatschappijkritiek en de historische realiteit van honger (en de gevolgen hiervan voor gezinnen) centraal naast humor staan. Het kan tevens als avonturenverhaal, schelmenroman of coming-of-age-verhaal gelezen worden.

Er woedt een hongersnood in het land. Deze krijgt de naam ‘het Grote Gebrek’ toegekend. Klein Duimpje en zijn gezin gaan op een creatieve manier met de schaarste om, maar ze beseffen dat niet iedereen zich in dezelfde situatie bevindt: “Ze zeggen dat het hele koninkrijk honger heeft, maar als ik de vette leenheer zie, twijfel ik daar wel een beetje aan...”

Ook dichter bij huis, is de rijkdom niet overal gelijk verdeeld: de boze stiefmoeder (“die wel stief is, maar niet lief”) houdt het leeuwendeel van het gezinsvermogen voor zichzelf en probeert de vader / haar echtgenoot te overtuigen zijn kinderen achter te laten in het bos om hen daar de hongerdood te laten sterven. Klein Duimpje haalt echter in elke situatie het beste in zichzelf naar boven en is de drijvende kracht om collectief(!) te kunnen overleven. Daarmee is hij een schoolvoorbeeld voor de fysiek zwakke protagonist die dankzij zijn sluwheid en verstand (in die volgorde) zijn zaakjes op orde krijgt.

De kracht van deze versie van het sprookje zit hem vooral in de mooie beelden die de auteur oproept en zijn talige vondsten, die een mooie aanvulling en uitdieping vormen op wat in ons collectief geheugen zit. In grote lijnen kennen we allemaal het sprookje, maar welke zaken werden onderbelicht in de bekendste versies? Willen we iets meer weten over de levensomstandigheden van de hoofdrolspelers? Op zulke vragen biedt een hervertelling vaak antwoord. Zo wordt hier verteld hoe een schooldag eruitziet of wordt er ingezoomd op het voedsel. Er worden verschillende soorten soep bereid en gegeten: er is soep van lucht, van witte steentjes, van spijkers, met dingetjes die kraken, voetenbouillon van stukjes eelt getrokken, op smaak gebracht met uitgeknepen sokken, enzovoort. Dit zijn dankbare beelden voor de tekenaar (Rébecca Dautremer) om mee aan de slag te gaan.

Regelmatig wordt een passage poëtisch. De bewerking door dichter Edward Van de Vendel levert hier zeker een meerwaarde op:

"Vandaag heb ik de hele dag buiten gespeeld.
We hebben bij ons thuis namelijk een probleem:
het huis is te klein. Of wij zijn met te veel, dat kan ook.
Mijn broers en ik slapen in de bezemkast, die verbouwd is
tot stapelstapelbed.
Van beneden naar boven weggeschoven,
van jong naar oud, van plank naar hout.
Voor mij hebben ze een kroonkurk aan het plafond
gehangen,
waarop ik schommelend dommel
en min of meer aangenaam maf.
(Al leiden de stinkvoeten van Bertrand me meestal
behoorlijk af.)"

Een origineel motief dat terugkeert, is het “documenteren” van de gebeurtenissen. Het verhaal wordt niet alleen in een dagboek genoteerd, maar beloften worden op papier gezet en ondertekend. Verder is er het certificaat van achterlating van de kinderen door de vader die een stuwende kracht betekent in het verhaal. Ook is er een machtiging tot vrijlating uit de gevangenis. Deze elementen worden door de tekenaar mooi verbeeld en aangevuld.

Aanvankelijk stoorde ik me een beetje aan de passages waarin gefoeterd wordt of beledigingen geuit worden (body shaming), maar deze zaken zijn dan ook niet vreemd aan sommige sprookjes. Ook het voorkomend geweld van pesterijen, mensen in elkaar slaan, kannibalisme en dergelijke behoren tot het “volkse” element van dit type verhalen en is dus wel op zijn plaats in dit boek. Laten we er voorzichtig op vertrouwen dat kinderen deze zaken zelfstandig in vraag kunnen/zullen stellen. Iets dergelijks gebeurt dan ook wanneer Klein Duimpje en zijn broers zich aan het slot de vraag stellen wie dan ‘het volk’ is, aangezien ze een grote voedselvoorraad onder de mensen willen verdelen en op deze manier even raken aan een Robin-Hoodmotief. Ze gaan in discussie, durven te twijfelen en het antwoord open te laten.
Onder andere met dit laatste wordt het sprookje onze hedendaagse realiteit in getrokken. We kunnen concluderen dat dit boek aantoont dat sprookjes ook vandaag hun waarde behouden: ze spiegelen, becommentariëren, amuseren, stellen in vraag, verstrooien, verkennen de paden van wishful thinking en laten de vrije teugel aan de fantasie. Wat wil je nog meer van een verhaal?