Verhalen die verteld moeten worden

"Er schuilt iets definitiefs in de macabere roomkleur van onbegraven menselijke beenderen in de wildernis. De belofte van die beenderen – een schrikbeeld dat om toeschouwers vraagt – is dat ze hun eigen verhalen vertellen. Die beenderen zijn het bewijs van ons bestaan: leer de tekst van het landschap te lezen. Tenslotte zeggen menselijke beenderen helemaal niets als je de kleuren van de lucht niet kunt zien.”

Sommige boeken lees je, andere blijven onder je huid zitten. ‘Wij, aanmaakhout’ van Otoniya J. Okot Bitek behoort zonder twijfel tot die laatste categorie. Vanaf de eerste bladzijden werd ik gegrepen door de poëtische schrijfstijl, maar de gruwel sijpelt al snel binnen. Dit boek vertelt over jonge meisjes die ontvoerd worden door het Verzetsleger van de Heer, een christelijke rebellengroep in Noord-Oeganda die verantwoordelijk was voor onvoorstelbare wreedheden. Maar de ontvoeringen, stokslagen, afranselingen en verkrachtingen worden nooit echt sensationeel beschreven. Net daarin schuilt de enorme kracht van dit boek. Niet alles wordt benoemd of tot in detail uitgesproken, maar wat tussen de regels blijft hangen, komt des te harder binnen, maakt diepe indruk.

“We bestonden niet meer; we konden niet meer bestaan. Niet zoals we ons hadden gekend. Niet zoals ze ons hadden liefgehad.”

Miriam, Helen, Maggie, Susannah, Lucy en Josephine en vele anderen… hun verhalen blijven nazinderen. Verenigd door wat hen werd aangedaan, maar tegelijk gevangen in schaamte en herinneringen, proberen ze hun leven opnieuw op te bouwen. Ondanks alles is er soms ook licht. Heel even hoop. Kleine momenten van warmte en verbondenheid die het ondraaglijke draaglijk maken.

De roman bestaat uit korte fragmenten waarin verschillende stijlen
moeiteloos in elkaar overvloeien. Liedjes, verhalen, gebeden en volksvertellingen worden verweven met de werkelijkheid. Heel bijzonder! En gaandeweg wordt de titel duidelijk, hard en pijnlijk treffend. Ook de achtergrond van het conflict wordt subtiel in het verhaal verwerkt, maar ik zocht toch nog wat extra informatie op omdat ik te weinig op de hoogte was van deze toestanden.

‘Wij, aanmaakhout’ is misschien geen gemakkelijk boek, maar wel een belangrijk boek. Verhalen die verteld moeten worden! Otoniya J. Okot Bitek is daar op indrukwekkende wijze in geslaagd.

“De grond in Noord-Oeganda was bedompt, zwaar en donker van alle bloedverwanten die nooit de lichtheid van woorden zouden vinden om ze aan het duister te ontrukken.”