Het recht om verdeeld te zijn, de wil om één te zijn

“De winnaars - Fredrik Backman” *****

Ik heb maar van één ding spijt: dat ik aan dit boek begon zonder te weten dat het het afsluitende deel van een trilogie was. Het was niet zo dat ik niet kon volgen. Ik moest wel heel veel achtergrond en voorgeschiedenis op korte tijd opnemen en verteren om er de nieuwe ontwikkelingen stevig op te enten.

Er is ook het gemis dat ik de personages niet van meet af aan heb gekend.

En dat ik schitterende literatuur heb gemist. Al kan ik deel één en twee nog altijd nu gaan lezen. Of later. Misschien doe ik dat wel. Een beetje ‘achteruit lezen’, zoals wanneer Backman het in de slotbladzijden van ‘De Winnaars’ heeft over een ander soort leiderschap dat wat men er normaal onder verstaat. Niet iemand die voorop loopt en de anderen die volgen, maar een leiderschap dat teruggaat. Om de mensen op te pikken die onderweg gestrand zijn en hen terug thuis te brengen.

Van alles zijn er twee. Het is een wijsheid van Ramona, een soort ruwe-bolster-blanke-pit-oermoeder en het koppelteken tussen de Enen en de Anderen.

Twee steden en twee ijshockeyclubs. Björnstad en Hed.

De Hoogte met de rijken die alles hebben en alles kunnen worden, de Laagte met de mensen die niets hebben en voor alles moeten knokken.

Winnaars en verliezers.

Vechters en vluchters.

Mensen die recht de brand in lopen en anderen die er zo snel mogelijk vandaan lopen.

Mensen die voor anderen zorgen en anderen die voor zichzelf zorgen.

Mensen die gebleven zijn en mensen die weggelopen zijn (en soms terugkeren).

Mensen met een geweten en mensen die ’s nachts slapen.

Mensen voor wie ijshockey hun leven is en een handvol die er niet van moeten weten. Of niet meer, maar er ook niet omheen kunnen, want ijshockey is meer dan een sport, het is je lotsbestemming op die plek op de wereld.

Mensen die gezien worden en mensen die over het hoofd worden gezien.

Mensen die het onrecht op tafel willen krijgen en mensen die ervan wegkijken.

Mensen die praten en mensen die zwijgen.

Mensen die doden en mensen die gedood worden.

Zo kunnen we nog wel even doorgaan.

Maar al die mensen hangen wel aan elkaar vast, of ze dat willen of niet.

Met het ijshockey dat in hun bloed zit, de wonden uit het verleden, de wraak die niet is genomen of juist wel, de oerdrang van ouders om hun kinderen te beschermen en de kinderen van anderen van wie de ouders dat niet doen of niet kunnen, de liefde als enige geschenk om het kwaad dat we niet kunnen voorkomen, dat nooit sterft, te overleven.

De enen zullen zeggen dat alles ineens gebeurt, anderen dat het met de storm begon, die de ene ijshockeyhall liet staan en de andere neermaaide. En met de zondebokken die daarna werden gezocht, want niet iedereen wil macht maar wat ze allemaal willen is niet alleen maar machteloos moeten zijn.

De slechtste mensen willen het beste voor wie ze liefhebben en beste mensen kunnen haten wie een bedreiging vormt voor hun gezin.

En dan heb je nog de mensen van goede wil, maar met het zwakke vlees.

Wat is corruptie, verantwoordelijkheid, rechtvaardigheid? Bewegen we niet allemaal op de stippellijn?

Mensen die het beter willen doen en lijden onder hun tekortkomingen, hun onvermogen te voorkomen en te beschermen.

Mensen die voor hun dromen gaan en mensen die hun droom opgeven, omdat ze de wereld moeten redden.

Backmans personages zijn zowel het beste als het slechtste dat elk mens in zich heeft. Wit en zwart en alles daartussen, en soms wordt het gewoon rood voor iemands ogen. Maar als je beter kijkt zijn die ogen leeg, donker als de nacht. Ze hebben te veel verloren. Alles, eigenlijk, en ten slotte zichzelf.

En wie erin kijkt, wie ermee te maken krijgt, is daarna nooit meer dezelfde.

Na de fatale gebeurtenissen zullen ze zich de rest van hun leven blijven afvragen wat ze anders hadden kunnen doen, moéten doen. Of ze bouwen kathedralen van boete, maar dat het dat zijn hoeft niemand te weten. Dat is voor de rust in het eigen hart, opdat ze op een dag weer af en toe zullen kunnen lachen, terwijl hun longen schreeuwen.

‘Als we morgen niet hebben, wat is dan het alternatief?’

Fredrik Backman schrijft opnieuw meeslepend. Hij is een meester in de kleine ‘look-forwards’, cliffhangers die je razend nieuwsgierig maken, maar ook in wijsheden die als een keiharde puck je hart en je hoofd binnengeramd worden, waar je geen verweer tegen hebt, waar je nog lang op blijft kauwen. Hij is alles, van humor tot rauw tot subtiel en vertederend, maar altijd grijpt hij je bij de keel, in een verhaal met vele lagen, dieptes, universele lijnen en heel persoonlijke, intieme verhalen. Tegelijk heeft hij oog voor het kleine, het detail. Een lijvig boek en korte paragrafen waarin hij veel zegt met ineens weinig woorden, vaak in de tegenstelling die alles daartussen schrijnend maakt. ‘Bedrieglijk eenvoudig en verschrikkelijk gecompliceerd’.

Maar voor alles hou ik van hem omwille van zijn personages, in al hun onvolmaaktheid, in al hun koppige, eigenzinnige liefde, in hun kwetsbaarheid en hun veerkracht, in hun dromen en hun hoop.